Një fëmijëri e kaluar në mungesë të ujit të pijshëm u kthye në frymëzimin për një nga shpikjet më të rëndësishme të viteve të fundit. Kimisti Omar Yaghi, profesor në Universitetin e Kalifornisë në Berkeley, i cili u rrit në një komunitet refugjatësh në Jordani, ku familja e tij jetonte në një shtëpi pa ujë të rrjedhshëm, është vlerësuar me Çmimin Nobel në Kimi 2025 për zhvillimin e një teknologjie që prodhon ujë të pijshëm direkt nga ajri.
Yaghi ndau çmimin me shkencëtarët Susumu Kitagawa dhe Richard Robson për punën e tyre mbi Metal-Organic Frameworks (MOFs), materiale kristalore sintetike me një strukturë jashtëzakonisht poroze. Vetëm pak gramë të këtij materiali kanë një sipërfaqe të brendshme të krahasueshme me një fushë futbolli, duke u mundësuar atyre të thithin lagështinë nga atmosfera, edhe në kushte shumë të thata.
Teknologjia funksionon me një cikël të thjeshtë natyror. Gjatë natës materiali thith avujt e ujit nga ajri dhe i ruan në strukturën e tij, ndërsa gjatë ditës nxehtësia e diellit çliron lagështinë e grumbulluar, duke e kthyer në ujë të lëngshëm. I gjithë procesi zhvillohet pa energji elektrike, pa puse dhe pa rrjet furnizimi me ujë.
Kjo teknologji është zhvilluar më tej nga kompania Atoco, e bashkëthemeluar nga Yaghi. Sipas kompanisë, njësitë e prodhimit, me përmasa të ngjashme me një kontejner transporti 20 këmbësh, mund të prodhojnë deri në 1.000 litra ujë në ditë, sasi e mjaftueshme për të furnizuar me ujë të pijshëm qindra njerëz në zona të goditura nga fatkeqësitë natyrore, ishuj të izoluar apo rajone shkretinore.
Megjithatë, ndërsa efektiviteti i materialeve MOF është konfirmuar në studime shkencore të vlerësuara nga komuniteti akademik, kapaciteti prej 1.000 litrash në ditë është një pretendim i kompanisë Atoco dhe nuk është verifikuar ende në mënyrë të pavarur në shkallë të gjerë.
Historia e Omar Yaghi-t është një shembull se si një problem i përjetuar në fëmijëri mund të shndërrohet në një zgjidhje që synon të ndihmojë miliona njerëz në mbarë botën, veçanërisht ata që jetojnë në zona me mungesë të theksuar të ujit të pijshëm.
